Bahçeye Kendi Kompostunuzu Hazırlama

Mutfaktan çıkan kabuklar, bahçeden toplanan kuru yapraklar... Bunları çöpe atmakla toprağa dönüştürmek arasındaki fark, aslında birkaç basit karardan oluşuyor. Aşağıda hem kompost nasıl yapılır sorusunun adım adım cevabını hem de yöntemler arasında seçim yapmanıza yardımcı olacak karşılaştırmaları bulacaksınız.

Kompost tam olarak nedir, gübreden farkı ne?

Kompost, organik atıkların mikroorganizmalar tarafından kontrollü biçimde parçalanmasıyla oluşan koyu renkli, topraksı kokulu bir malzemedir. Hazır gübrelerle karıştırılması yaygın bir yanlış: gübre bitkiye doğrudan besin verir, kompost ise toprağın yapısını düzeltir. Su tutma kapasitesini artırır, ağır killi toprağı gevşetir, kumlu toprakta besinin yıkanıp gitmesini yavaşlatır. Yani toprak türlerini ve gübre çeşitlerini anlatan sayfalardaki bilgilerle birlikte düşünmek gerekir; kompost ikisinin arasında bir köprü.

Hangi yöntemi seçmeliyim?

Karar vermeyi kolaylaştırmak için dört yaygın yaklaşımı yan yana koyalım:

Bahçesi olan ve yaprak, ot, budama artığı gibi hacimli malzeme üreten biri için sıcak veya soğuk kompost mantıklı. Sadece mutfak atığınız varsa ve alan kısıtlıysa solucan kovası çok daha az koku ve daha hızlı sonuç verir.

Adım adım: klasik yığın kompost

1. Yeri belirleyin. Yarı gölge, rüzgârdan korunaklı, suyun birikmediği bir nokta ideal. Doğrudan toprak üstüne kurulan yığın, alttan solucan ve mikroorganizma alışverişi yapar. Tam güneşte yığın çabuk kurur, tam gölgede ise soğuk kalır.
2. Kabı seçin. Tahta paletten yapılmış üç duvarlı bir çerçeve, delikli plastik varil ya da hazır kompost bidonu iş görür. Şart olan tek şey hava geçişi.
3. Malzemeleri iki gruba ayırın. "Kahverengi" karbonlu malzemeler: kuru yaprak, saman, karton, talaş, kuru sap. "Yeşil" azotlu malzemeler: sebze-meyve kabukları, taze çim, kahve telvesi, çay posası, yumurta kabuğu. Hacim olarak kabaca 2–3 ölçü kahverengiye 1 ölçü yeşil hedefleyin.
4. Katmanlı kurun. Alta 10–15 cm kalın dallar veya saman koyup drenaj sağlayın. Sonra sırayla kahverengi–yeşil katmanlar ekleyin. Her yeşil katmanın üstünü kahverengiyle kapatmak sinek ve koku sorununu baştan çözer.
5. Nemi ayarlayın. Doğru nem, "sıkılmış sünger" kıvamıdır: elinize aldığınızda birkaç damla su çıkar ama akmaz. Kuruysa sulayın, çamurlaşmışsa kuru yaprak veya karton ekleyin.
6. Havalandırın. Sıcak kompostta ilk ay haftada bir, sonra iki haftada bir yığını dirgenle çevirin. Kenarları içe, ortayı dışa alın. Çevirmek istemiyorsanız yığının içine dikey delikli borular yerleştirmek kısmi çözüm sağlar.
7. Sıcaklığı izleyin. İyi kurulmuş bir yığının ortası elle dokunulamayacak kadar ısınır. Bu ısınma yabancı ot tohumlarını ve birçok patojeni zayıflatır. Soğumaya başladığında çevirin; tekrar ısınmıyorsa olgunlaşma dönemine geçmiş demektir.
8. Olgunlaştırın. Malzeme koyu, ufalanan, orman toprağı kokan bir kıvama geldiğinde 2–4 hafta dinlendirin. Yarı olgun komposta doğrudan fide dikmek kök yakabilir; fide seçimi ve dikim aşamasında bunu hesaba katın.
9. Kullanın. Sebze yataklarına 2–3 cm yüzey serpme, saksı harcına hacmen ¼ oranında karıştırma, ya da mulç katmanının altına ince tabaka olarak uygulama en pratik üç yol.

Neyi koymamalıyım?

• Et, kemik, süt ürünleri, yağlı yemek artıkları (klasik yığında koku ve kemirgen çeker)
• Evcil hayvan dışkısı
• Hastalıklı bitki artıkları ve tohum bağlamış yabancı otlar
• Boyalı/işlem görmüş ahşap, parlak baskılı kâğıt
• Kireç, kül aşırı miktarda (pH'ı hızla kaydırır)

Sık yapılan hatalar

• Sadece mutfak atığı biriktirmek. Yeşil malzeme fazlası ıslak, kokulu, çamurlu bir kütle üretir. Çözüm her zaman aynı: kuru yaprak veya karton eklemek.
• Yığını çok küçük kurmak. Bir kovadan küçük yığınlar ısıyı tutamaz ve aylarca olduğu gibi bekler.
• Parça boyunu görmezden gelmek. Bütün kabak, kalın dal veya iri karton ayrışmayı aylarca geciktirir. 5 cm'den küçük parçalar çok daha hızlı